در نوشتارهای گذشته سعی شد تا با بهره گیری از  آخرین دستاوردهای تحقیقاتی دانشمندان رشته های مختلف ، موضوع فرگشت یا تکامل تدریجی را مورد بررسی قرار دهیم. از آنجا که این گونه بحثها بدون بیان نقطه نظرات دقیق خلقت گرایان در موضوعات مختلف کامل نمی شود از ابتدای نوشتن این دسته از مقالات گهگاه اشاراتی به دیدگاههای ایشان در این خصوص داشتیم( از جمله مقالاتی که با عنوان بررسی نظریه تکامل (داروینیسم و نئو داروینیسم)   و  دیدگاه عالمان دینی در خصوص نظریه فرگشت در این وبلاگ منتشر شد) . در این نوشتار نیز سعی می شود تا به برخی از ایات قرآن، نکات تفسیری و دیدگاههای علمای اسلامی در  خصوص کیفیت خلقت انسان  به طور بسیار مختصر اشاره شود. 


برخی از آیات قرآن در خصوص آفرینش انسان

- اى مردم از پروردگارتان که شما را از نفس واحدى آفرید و جفتش را [نیز ] از او آفرید و از آن دو مردان و زنان بسیارى پراکنده کرد پروا دارید(نسا’ - 1): این آیه مستقیما ذکر می کند که همه انسانها از یک جفت انسان آفریده شده اند . یک نکته دیگر این است که خدای متعال ابتدائا مرد را آفریده و سپس از او، زنش را آفریده است

و در حقیقت‏شما را خلق کردیم سپس به صورتگرى شما پرداختیم(انسان-11): این آیه نیز صریحا ذکر می کند که خدا خالق انسانها و صورتگر آنهاست و اشاره ای به اینکه انسان از موجودات دیگر در قالب پدیده تکامل ایجاد شده پدید نیامده است.

شما را از نفسى واحد آفرید سپس جفتش را از آن قرار داد و براى شما از دامها هشت قسم پدید آورد شما را در شکمهاى مادرانتان آفرینشى پس از آفرینشى [دیگر] در تاریکیهاى سه گانه [م شیمه و رحم و شکم] خلق کرد این است‏خدا پروردگار شما فرمانروایى [و حکومت مطلق] از آن اوست‏خدایى جز او نیست پس چگونه [و کجا از حق] برگردانیده مى‏شوید (39 - ایه 6):  این آیه به صراحت و دقیق به این موضوع اشاره می کند که انسان نخستین را خدای بزرگ به صورت مستقیم آفریده و سپس جفتش را از او آفریده و سپس نسل بشر را از این زوج عالی مقام مقرر کرده است.-

- و حال آنکه شما را مرحله به مرحله خلق کرده است ( سوره: 17 , آیه: 14): این آیه به کیفیت تکامل مرحله به مرحله انسان در دوران جنینی (که شرح آن  به طور کلی در آیه بالا و به طور جزیی در آیات دیگر ذکر شده است)اشاره می کند ،

اى مردم اگر در باره برانگیخته شدن در شکید پس [بدانید] که ما شما را از خاک آفریده‏ایم سپس از نطفه سپس از علقه آنگاه از مضغه داراى خلقت کامل و [احیانا] خلقت ناقص تا [قدرت خود را] بر شما روشن گردانیم و آنچه را اراده مى‏کنیم تا مدتى معین در رحمها قرار مى‏دهیم آنگاه شما را [به صورت] کودک برون مى‏آوریم سپس [حیات شما را ادامه مى‏دهیم] تا به حد رشدتان برسید و برخى از شما [زودرس] مى‏میرد و برخى از شما به غایت پیرى مى‏رسد به گونه‏اى که پس از دانستن [بسى چیزها] چیزى نمى‏داند و زمین را خشکیده مى‏بینى و[لى] چون آب بر آن فرود آوریم به جنبش درمى‏آید و نمو مى‏کند و از هر نوع [رستنیهاى] نیکو مى‏رویاند (سوره 22-آیه 5):  این ایه به خوبی و با زیبایی هر چه تمامتر در درجه نخست به آفرینش انسان نخستین از خاک و سپس آفرینش انسانهای دیگر و  تمامی مراحل تکامل جنینی انسان تا زمان تولد و سپس مراحل رشد و بلوغ و میانسالی تا دوران پیری و مرگ اشاره می کند و و سپس به تحولات زمین پس از نزول آب بر او اشاره می کند.

 - انسان را از نطفه‏اى آفریده است آنگاه ستیزه‏جویى آشکار است(نحل- 4): این ایه به خلقت انسانهای امروزی از نطفه اشاره می کند،

- همان کسى که هر چیزى را که آفریده است نیکو آفریده و آفرینش انسان را از گل آغاز کرد( سجده-7): این ایه صریحا می فرماید که خدای متعال و قادر بی همتا، خلقت نخستین انسان را با گل آغاز کرد: وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنسَانِ مِن طِینٍ،

- انسان را از گل خشکیده‏اى سفال مانند آفرید(الرحمن- 14)

 

 اشاره به حضرت آدم و نوح علیهم السلام به عنوان پدر تمامی ابنای بشر

بر طبق ایات قرآن، آدم و همسرش علیهم السلام، اجداد نخستین بشر امروزی هستند. فرزندان حضرت آدم در بخشی از زمین پراکنده شدند تا زمانی که حضرت نوح علیه السلام به رسالت مبعوث شد. آن حضرت نخستین پیامبر اوالوالعزم است که دارای کتاب  و دین و شریعت بوده و در طی 950 سال سال پیامهای الهی را به همه ساکنین زمین در آن زمان رساند ولی جز عده اندکی  از فرزندان آن حضرت کسی به او ایمان نیاورد . نهایتا مردمان سیه دل آن زمان در اثر طوفان نوح نابود شدند وفقط عده ادکی که بر کشتی سوار شدند نجات یافتند. این عده با نام خدا در روی زمین پا نهادند و به زاد و ولد و مهاجرت دست زدند تا امروز .امروزه ما مسلمانان همه ابنای بشر را از فرزندان نوح علیه السلام می دانیم و آن حضرت را نیز از نوادگان حضرت آدم علیه السلام. نوح‌(ع)دارای چهار فرزند بود. سه فرزند او به نام‌های سام‌، حام و یافث که موحّد و پیرو شریعت پدر خویش بودند. مورخان معتقدند که تمام نژادهای امروز کره زمین‌، به این سه فرزند، باز می‌گردد; گروهی نژاد حامی هستند که در منطقة آفریقا ساکنند، و گروه دیگر، نژاد سامی‌اند که در خاور میانه و خاور نزدیک زندگی می‌کنند، و نژاد یافث را می‌توان در کشور چین پیدا کرد.(تفسیر نمونه‌، آیت اللّه مکارم شیرازی و دیگران‌، ج 25، ص 92)

تابلوی Shem,_Ham_and_Japheth(سه فرزند نوح علیه السلام)- اثر James Tissot-(تصویر بزرگتر)

فرزند چهارم نوح‌، کنعان نام داشت‌. وی به پدرش ایمان نیاورد و هنگام طوفان‌، پدر از وی تقاضا نمود که سوار کشتی شود; او گفت من به کوه پناه می‌برم‌، امّا آب‌، او را در خود فرو برد و به هلاکت رسید. در برخی ایات قران به این موضوع که همه ابنای بشر فرزند حضرت آدم یا نوح هستند اشاره شده است:

 - یا بنی آدم...: این عبارت که 8 بار در قرآن ذکر شده است صریحا اذعان دارد که تمامی انسانها فرزند حضرت آدم بوده اند.

- آنان کسانى از پیامبران بودند که خداوند بر ایشان نعمت ارزانى داشت از فرزندان آدم بودند و از کسانى که همراه نوح [بر کشتى] سوار کردیم(سوره 19- ایه 58)،

 - ما فرزندان نوح را بازماندگان در زمین قرار دادیم(صافات 77):  کسانی که اعتقاد دارند حضرت نوح، ابوالبشر است بیش از هر چیزی بر روی این ایه تاکید می کنند. البته موضوع این نوشتار اثبات اینکه حضرت نوح علیه السلام ابوالبشر است یا خیر نیست و لذاعلاقه مندان به بحث دقیقتر را به مقاله شبهه عدم وجود نسل بشر از نسل نوح (ع)  و دیگر مقالات تخصصی در این خصوص ارجاع می دهم.

- [اى] فرزندان کسانى که [آنان را در کشتى] با نوح برداشتیم راستى که او بنده‏اى سپاسگزار بود (سوره 17- ایه 3)

 نظریه علمای دینی در باره خلقت انسان

در خصوص نحوه برخورد علما و دانشمندان ایرانی با نظریه تکامل و موضوع خلقت انسان مقالات متعددی نوشته شده و از جمله  می توان به مقاله بسیار با ارزشنظریه تکامل در میان ایرانیان اشاره کرد. برخی علمای دینی مثل مرحوم  آیت الله مشکینی به شدت با نظریه داروین موافق بودند و هستند و برای این موضوع استدلالهای مفصلی مطرح کرده اند.( رجوع کنید به مقاله بسیار جالب آیات قرآن و نظرات علما درباره نظریه تکامل داروین). ایشان آیات مربوط به خلقت را به 5 دسته تقسیم کرده است که بعضی از آنان با نظریه تکامل انواع مخالفت ندارند و آقای مشکینی می‏خواهد با این بیان بگوید که اولا زبان قرآن با علوم هماهنگ است و ثانیا نظریه تطور انواع، با توحید ناسازگار نیست.

در مقابل برخی از علما دین از قبیل مرحوم علامه طباطبایی به شدت با این نظریه مخالفند . از نظر علامه طباطبایی (ره) آنچه نظریة داروین دربارة منشأ آفرینش انسان گفته است بر خلاف نظر قرآن است که براساس آن اولین فرد بشر و همسرش از هیچ پدر و مادری متولد نشده‌اند، بلکه از خاک یا گل بی‌واسطه و مستقیم آفریده شده‌اند. بنابراین آفرینش انسان‌، آنی و بدون گذشت زمان بوده است. به همین دلیل خداوند در قرآن، خلقت استثنایی حضرت مسیح (ع) را به آفرینش استثنایی حضرت آدم (ع) تشبیه کرده است و گرنه وجهی برای این تشبیه و مقایسه وجود نداشت (طباطبایی، 1376). ایشان در جایی دیگر می نویسد:...این فرضى که علماى طبیعى امروز کرده اند، که تمامى انواع حیوانات فعلى و حتى انسان از انواع ساده ترى پیدا شده اند، و گفته اند: که اولین فرد تکامل یافته بشر از آخرین فرد تکامل یافته میمون پدید آمده ، که مدار بحث هاى طبیعى امروز هم همین فرضیه است ، و یا گفته اند: انسان از ماهى تحول یافته ، همه این حرفها فرضیه اى بیش نیست و فرضیه هم هیچ دلیل علمى و یقینى ندارد، بلکه آن را فرض و تصور مى کنند، تا به وسیله آن بیانات علمى خود را توجیه و تعلیل کنند، و هر قدر هم که این فرضیه ها معتبر باشد، اعتبارش ربطى به اعتبار حقایق دینى ندارد، بلکه حتى با امکانات ذهنى هم منافات ندارد، چون بیشتر از توجیه کردن آثار و احکام مربوطه به موضوع بحث ، خاصیت دیگرى ندارد...(لینک مطلب از کتاب تفسیر المیزان)

منابع دیگر برای مطالعه:

 -گزارش دومین نشست از سلسله گفتارهای گروه فلسفه دین

 - بررسی نظریه تکامل (داروینیسم و نئو داروینیسم)،آیا خلقت بشر تدریجی بوده؟!

 

 



تاريخ : ۱۳٩٢/٥/٦ | ٢:٢٧ ‎ب.ظ | نویسنده : دکتر سید محمود میرافضلی سریزدی | نظرات ()